De politiek ligt bij je in bed

Seks is veel meer dan alleen ‘penis in vagina seks’ zoals zij het omschrijft. En daarmee heeft het gebrek aan seks ook te maken met veel meer dan je zou kunnen denken; eenzaamheid, uitputting, kapitalisme en overheidsbeleid. Avanti Almere sprak haar in aanloop naar haar optreden op Almere Speelt, waarbij ze fragmenten uit haar boek voorleest.

We praten te weinig over seksualiteit en te veel over seks

Waarom is het eigenlijk belangrijk om over seks na te denken? Daan Borrel heeft daar een scherp antwoord op: omdat we het woord ‘seks’ al te smal invullen. “Ik zie dat we seksualiteit te weinig als begrip gebruiken en te veel gefocust zijn op seks en dan ook nog eens voornamelijk penetratieseks. Ik vind dat te gebrekkig.” Wat zij bedoelt met seksualiteit is veel breder; dit kan bestaan uit erotiek oftewel het gevoel van diepe bevrediging. Maar ook sensualiteit is een vorm van seks: het bewustzijn van je eigen lijf en alle sensaties die daarbij horen. En dan heb je nog intimiteit; de mogelijkheid om echt jezelf te zijn met een ander. “Die begrippen horen allemaal bij seksualiteit. Seks kan daar een uitkomst van zijn, maar hoeft dat niet te zijn.”

Intimiteit is daarbij niet alleen een luxe. De Belgische psychiater Paul Verhaeghe stelt dat je voor intimiteit nodig hebt dat je lekker in je vel zit en hij ziet juist dat achteruitgaan. Daan Borrel koppelt dat aan de bredere maatschappelijke tendens: de vele burn-outs en depressies in een hypernerveuze samenleving. “Ik denk dat een gezonde seksualiteit heel erg helpt bij ontspannen zijn en kunnen genieten van het leven.”

Lust ontstaat nooit vanuit zichzelf

Een inzicht dat centraal staat in Daans denken: lust is niet iets wat gewoon ‘opwelt’. Ze ontstaat altijd in een context. En zoals je opgewonden kunt raken van een flirt, een massage of de aanblik van een naakt lijf kun je ook een gebrek daaraan ervaren. “Als je kijkt naar waarom mensen zo moe zijn en zo weinig toe komen aan intimiteit of seks, dan ligt dat niet alleen aan henzelf. Het ligt ook aan de omgeving.”  

Een concreet voorbeeld: na een lange dag, als de kinderen eindelijk op bed liggen, pakken veel stellen hun telefoon. Niet omdat ze niet willen verbinden, maar omdat ze uitgeput zijn. “Ze denken dat een serie kijken hen minder moe maakt. Wat natuurlijk ook niet zo is.” En die vermoeidheid is niet toevallig, die is het resultaat van hoe we ons leven hebben ingericht. Van lange werkdagen en dure kinderopvang tot hoge woonlasten en sociale media die ontworpen zijn om verslavend te werken. Dat alles is natuurlijk niet bevorderlijk voor ontspanning en een erotisch leven. Want goede aanraking en verlangen vragen om ruimte, rust en een omgeving die mensen werkelijk ondersteunt.  

Is het niet de technologie die onze seks verpest - of toch politiek?

Een voor de hand liggende vraag: is het niet gewoon technologie die ons seksleven om zeep helpt? Algoritmes, porno, doomscrollen tot middernacht? Daan Borrel geeft toe dat technologie zeker een rol speelt. Ze noemt porno als voorbeeld: de toegankelijkheid ervan zorgt ervoor dat veel mannen seks steeds meer als een beeld zijn gaan beleven in plaats van als een lichamelijke ervaring. Maar ook dat is politiek, zegt ze.

“Als je kijkt naar hoeveel porno er is en hoe toegankelijk dat is voor jonge mensen, dan is dat een keuze. Een bedrijf krijgt de vrijheid om geld te verdienen, in plaats van dat er goed wordt gekeken wat dit betekent voor mensenlevens.” De telefoon die je ‘s avonds oppakt in plaats van je partner aan te raken, is verslavend gemaakt door een bedrijf maar het is de politiek die bepaalt of dat bedrijf daar op wordt aangesproken of niet. Australië is inmiddels het eerste land dat een leeftijdsgrens op sociale media heeft ingevoerd. Dat is goed nieuws maar ook rijkelijk laat, vindt Daan Borrel.  

Waarom seks politiek is

Dit brengt Daan Borrel bij een van haar kernstellingen: seks is politiek. Niet als provocatie, maar als serieuze analyse. “Ons seksueel verlangen is beïnvloed door politiek en macht. Waar we naar verlangen, is vaak wat de norm bepaalt. En wat van de norm afwijkt, wordt vaak onseksueel gevonden.”  

Ze verwijst naar filosoof Amia Srinivasan, die in haar boek The Right to Sex schrijft dat ons verlangen wordt gevormd door de samenleving. Als voorbeeld noemt Daan Borrel dat veel mannen anale stimulatie vermijden terwijl dat intens bevredigend kan zijn voor ze. Dit komt door het stigma van homoseksualiteit dat ligt op anale seks. Ingegeven door een heteronormatief beeld van mannelijkheid. Een beeld waarbij de vrouw passiever is en de man actiever. Daan Borrel: “Die normen worden gemaakt door politiek en maatschappij. Ze bepalen wat wij ‘normaal’ of ‘aantrekkelijk’ vinden.”

Maar politiek bepaalt ook de randvoorwaarden van ons dagelijks leven. Hoeveel rust mensen hebben. Hoe duur de kinderopvang is. Of er betaalbaar openbaar vervoer is. Of vrouwen een burn-out krijgen omdat ze onbetaalde zorg doen die door het systeem onzichtbaar wordt gemaakt. “We denken dat dit allemaal vanzelfsprekend is, maar het is allemaal politiek geregeld.”

Third places: de plekken die we zijn kwijtgeraakt

Een begrip dat Daan introduceert en dat veel mensen herkennen: third places. De eerste plek is je thuis. De tweede is je werk. De derde plek is alles daartussenin — de buurtkroeg, de bibliotheek, het buurthuis, het plein.  

“Die plekken zijn bijna overal verdwenen. Buurthuizen zijn niet meer teruggekomen. Pleinen zijn terrasjes geworden waar je moet betalen om er te zijn. Ik ging als negentienjarige naar een festival als Lowlands en kon daar leren en ervaren hoe het is om met andere lichamen te zijn; samen te dansen, kwetsbaar te zijn, te voelen dat jij ertoe doet. Nu kost alleen een toegangskaartje al 400 euro, welke jongere kan dat betalen voor een weekend?”  

Het verdwijnen van die derde plekken heeft grote gevolgen voor hoe we met anderen omgaan. Dat gaat niet per se over penetratieseks. Maar het gaat wel over: waar kunnen we heen met ons lijf? Hoe leren we met anderen te zijn? Dat heeft alles te maken met seksualiteit in de brede zin.

Het is niet jouw schuld

Een rode draad door Daans werk is haar verzet tegen de individualisering van seksuele problematiek. In tijden van podcasts, zelfhulpboeken en wellnesscultuur is de boodschap steeds: jij moet er zelf iets aan doen, jij bent niet sexy genoeg, je bent te verlegen, je communiceert niet goed.

“Ik zie bij zoveel mensen om me heen dat ze denken: ik ben gewoon niet sexy genoeg, ik scheer me niet goed, ik ben niet slank genoeg. Ik wil juist laten zien dat het niet alleen aan jezelf ligt. Het ligt ook aan de omgeving waarin je leeft. En die wordt mede gecreëerd door de politiek.”

Dat betekent niet dat je machteloos bent. Integendeel. Daan gelooft dat bewust kiezen voor rust, voor verbinding, voor langzaamheid een eigen vorm van verzet is. “Ik ga in mijn seks heel veel aandacht hebben, niet meegaan in het snelle, het presteren, het consumeren. Ik denk dat daar verzet in zit.”

Daan Borrel leest fragmenten voor uit haar boek tijdens Almere Speelt.