Van samen eten naar samen denken

“Het was niet meer het vrouwenhuis van vroeger,” zegt Karien Bos. “De tijd dat je zomaar binnenliep voor koffie en een praatje liep ten einde. Wij moesten Avanti opnieuw uitvinden.” Aan tafel in het Rosa Spier Huis voor oudere kunstenaars en wetenschappers kijkt ze tussen beeldhouwwerk en herinneringen, even voor zich uit. “De opdracht was helder: educatie, ontmoeting en creativiteit. Geen inloophuis meer, maar een centrum waar mensen iets leerden, iets maakten, iets uitwisselden.”

Het is rond 2010 als Karien bij Avanti terechtkomt. Het grote pand in Almere Haven gonst nog van activiteit, maar de tijden veranderen. Subsidies worden kleiner, de gemeente wil meetbare resultaten, en het idee van een vrouwencentrum krijgt een nieuwe lading. “We kwamen uit een periode van warmte en chaos,” zegt ze glimlachend. “Er gebeurde van alles, maar structuur was er nauwelijks. Vrijwilligers bepaalden vaak zelf wat mocht en wat niet. En dat werkte, zolang het goed ging.”

Ze lacht als ze eraan terugdenkt. “Sommigen vonden dat het hun huis was. Ze kwamen binnen, zetten koffie, draaiden muziek. Soms pakten ze om twee uur ’s middags een biertje uit de koelkast. En dan moesten wij zeggen: ‘Lieve mensen, het is geen kroeg.’”

Van huiskamer naar huis met regels

Toen Karien bij Avanti betrokken raakte, stond de organisatie op een kruispunt. Het was niet meer het uitgesproken vrouwenhuis van de beginjaren, maar ook nog geen modern platform voor debat en ontmoeting. Het draaide grotendeels op vrijwilligers. “Ze bepaalden eigenlijk zelf wat er gebeurde,” vertelt ze. “En wij, het bestuur, volgden dat meestal — tot we dachten: dit kan niet meer.”

Het was een zoektocht tussen idealen en werkelijkheid. “We hebben toen voor het eerst een vrijwilligersprotocol geschreven,” zegt ze. “Dat klinkt vreselijk saai, maar het was een keerpunt. Hoe ga je met elkaar om? Wanneer ben je vrijwilliger, en wanneer ben je gewoon bezoeker? Hoeveel vrijheid geef je, en wanneer grijp je in?” Het klinkt bureaucratisch, maar in de praktijk was het een revolutie. Voor het eerst werd Avanti niet alleen een plek om binnen te lopen, maar ook een organisatie die richting gaf.

“De gemeente begon zich er ook steeds meer mee te bemoeien,” zegt Karien. “Ze wilden dat Avanti zich ging richten op educatie, ontmoeting en creativiteit. Dat stond in onze opdracht. En creativiteit had ik er zelf bij bedacht,” voegt ze er met een knipoog aan toe.

Hapje over de Grens

Eén van de projecten die haar tijd bij Avanti kleurden, was Hapje over de Grens: avonden waarop vrouwen uit verschillende landen gerechten uit hun cultuur kookten. “Er kwamen Turkse, Surinaamse, Marokkaanse, Antilliaanse vrouwen. Ze kookten, vertelden verhalen, en later kwamen buurtbewoners eten. Dat waren fantastische avonden. Eten is misschien wel de oudste vorm van debat,” zegt Karien lachend.

Maar achter de geur van komijn en koriander voelde ze ook iets knagen. “We leerden elkaar kennen, ja. Maar we spraken nooit écht over waar we vandaan kwamen, of wat dat betekende. Ik dacht later: dat hebben we laten liggen. We hadden veel meer kunnen praten over cultuur, over verschillen, over verwachtingen. Niet alleen koken, maar ook elkaar begrijpen.” Die gedachte — dat ontmoeting pas betekenis krijgt als er ook echt wordt gepraat — zou haar manier van denken over Avanti veranderen.

Politiserend werken

“Op een gegeven moment dacht ik: we moeten niet alleen samen eten, maar ook samen denken,” zegt Karien. “Avanti moest een plek worden waar je durft te praten over wat er speelt in de stad. Over verschillen, spanningen, hoop.”

Ze noemt het “politiserend werken”. Niet partijpolitiek, maar bewust zijn van de samenleving waarin je leeft. “Ik wilde dat Avanti vragen durfde te stellen. Wat betekent het om hier te wonen als je uit een land komt waar vrouwen geen stem hebben? Wat doet dat met je? Hoe gaan we om met jongeren die tussen wal en schip vallen, met ouders die worstelen met nieuwe regels? Dat soort gesprekken.”

Ze weet nog dat er in het bestuur stevige discussies waren over de toon. “Ik wilde het debat. Hardop. Maar anderen zeiden: nee, we moeten de dialoog voeren, niet de confrontatie.” Ze lacht. “En ze hadden gelijk. Uiteindelijk werkte dat beter. Maar ik had die drang om het op te schudden.”

De stad in beweging brengen

De gemeente dacht er hetzelfde over. Langzaam begon het idee te groeien dat Avanti, met al haar netwerken en ervaring, meer kon betekenen voor de stad. Niet alleen een plek voor vrouwen, maar voor álle Almeerders. De term “debatcentrum” viel voor het eerst.

“Dat kwam ook door Annette Schaut,” zegt Karien. “Zij was degene die het echt ging doen. Wij zeiden: we moeten meer met debat, en zij dacht: dan doen we dat gewoon.” Met Annette aan boord kreeg Avanti een nieuwe energie. Er kwamen filmavonden, discussies, kleine publieksgesprekken over integratie en kansenongelijkheid. “Soms was het onwennig,” zegt Karien. “Je ging van koffie en breinaalden naar microfoons en stoelen in een kring. Niet iedereen voelde zich daar meteen thuis.”

Toch voelde het voor haar als vooruitgang. “Het was tijd dat we de deuren verder openzetten. Avanti was altijd een plek van verbinding, maar nu werd het ook een plek van geluid. We lieten de stad meekijken.”

Wat blijft

Nu, jaren later, woont Karien in een zorgcomplex dat ze zelf gekscherend haar “nieuwe werkplek” noemt. Ze is 74, maar haar hoofd bruist nog van ideeën. “Ik lag laatst in bed en dacht: ik ben gewoon weer aan het werk,” zegt ze lachend. “Ik zie een probleem, en ik wil het oplossen.”

Ze vertelt over hoe ze nu bewonersbijeenkomsten organiseert om te praten over ouderenzorg. “Ik noem het: it takes a village to help elderly people at home. Dat heb ik van de jeugdzorg geleend,” zegt ze. “Als je iets wil veranderen, moet je het samen doen. Dat geloofde ik bij Avanti al, en dat geloof ik nog steeds.”

Als ze terugdenkt aan haar tijd bij Avanti, ziet ze het als een periode van overgang. “Wij hebben het huis op orde gebracht,” zegt ze. “We hebben muren rechtgezet, ramen opengezet. En daarna konden anderen erin trekken.”

Toch is er één ding dat ze soms mist. “Een plek waar mensen gewoon naartoe kunnen. Waar je niet eerst hoeft te weten wat het programma is, maar waar je gewoon mag zijn. Dat was toch iets moois.”

En wat ze Avanti nu toewenst? “Blijf alert,” zegt ze. “Blijf luisteren naar de mensen over wie het gaat. Nieuwkomers, bewoners, Nederlanders die hier al dertig jaar wonen. Blijf ze allemaal samenbrengen.”

Dan glimlacht ze: “En vergeet niet te zingen. Want samen zingen is nog steeds de kortste weg naar begrip.”

Wil je meer weten van 25 jaar Avanti? Vier het 25-jarig bestaan met ons mee op 27 november!

Kom naar de nóg grotere jubileumshow!